مختصری از زندگی نامه پل بجان

گاهاً وقتی از ما می خواهند که در مورد یکی از بزرگانمان مطالبی بگوییم یا بنویسیم، نمی دانیم که آیا چنین کسی یا کسانی در میان ملت ما وجود داشته اند یا نه؟ بخصوص نسل جوان امروز .

یکی از اندیشمندانی که امروزه از یاد برده شده است و کمتر کسی است که در مورد او صحبت کند پل بجان است.

این روحانی دانشمند و محقق در خانواده ای موسوم به بیجان در 6 آبان 1217 در روستای خسروآباد سلماس چشم به جهان گشود. در 12 سالگی به مدرسه دینی که توسط لازاریستها در سال 1225 در خسروآباد تأسیس شده بود وارد شد و در آنجا بود که وجودش از دنیای روحانیت لبریز شد و تصمیم گرفت در این دنیای مقدس پا بگذارد تا بتواند بیشتر با مردم همدم باشد. در 18 سالگی برای ادامه تحصیل در رشته الهیات عازم پاریس گردید و پس از اتمام تحصیل در رشته الهیات و فلسفه به مقام کشیشی نائل آمد و در 23 سالگی به خسروآباد مراجعت نمود و به مدت 13 ماه در منطقه خسروآباد و توابع آن به خدمت مقدسش پرداخت و در عین حال معاونت مدرسه دینی آن روستا را هم بعهده گرفت. پل بجان تصمیم به ایجاد یک گروه کُر جهت کلیسا گرفت و خود نیز به نواختن ارگ پرداخت. پس از مدتی کشیش جوان تصمیم به فعالیت در ارومیه گرفت و با وجود خطرات بسیاری که در آن زمان در راهها و بخصوص گردنه قوشچی وجود داشت، او تمام این ناملایمات را به جان خرید و یک لحظه از پا ننشست. سادگی و لطافت موعظه هایش، لهجه شیرین سلماسی، مهربانی و تواضع او صفاتی بود که مردم را جذب می کرد و ساعتها به سخنان او گوش فرا می دادند و لذت می بردند. او مدت 19 سال در سلماس و ارومیه در خدمت روحانیت و در لباس مقدس کشیشی انجام وظیفه نمود و به موعظه و ارشاد مردم پرداخت بطوریکه شهرت بسزایی کسب کرد و حتی آشوریهای روسیه نیز به گرمی از موعظه هایش استقبال می کردند. بالاخره در سال 1880 در 42 سالگی به فرانسه عزیمت نمود. در این ایام بود که اهالی خسروآباد از کلیسا تقاضا نمودند که پل بجان بعنوان اسقف خسروآباد از فرانسه فراخوانده شود. در سال 1890 بار دیگر این تقاضا مطرح شد. او به مدت 5 سال در پاریس اقامت کرد و در این مدت برای دسترسی به کتب خطی قدیمی مورد نظرش به شهرهای مهم اروپا سفر کرد و حتی چند ماهی را در ایتالیا بسر برد و در آنجا به مطالعه نسخ خطی پرداخت و در این سفرها با دانشمند معروف فرانسوی « روبنس روال » که تسلط کاملی به زبان قدیم و جدید آشوری داشت آشنا شد و دوستی صمیمانه ای بین آن دو بوجود آمد. از آثار معروف این دانشمند فرانسوی می توان به کتاب صرف و نحو زبان قدیم و تاریخ و ادبیات آرامی و تاریخ اورهی (اورفه) اشاره نمود که در تاریخ ادبیات ما بی نظیر می باشند.

در رُم با پروفسور معروف ایتالیایی بنام « گویدی » آشنا شد که شرح مفصلی درباره آثار پل بجان به رشته تحریر درآورد. در سال 1885 به شهر « آنس له لیژ » کشور بلژیک عزیمت کرد و در آنجا مشغول تألیف و چاپ آثار خود گردید و تا سال 1900 در آنجا اقامت کرد و از همانجا بر چاپ کتابهایش بوسیله حروف صیقلی توسط چاپخانه معروف « ویلیام دروگولین » واقع در شهر لایپزیک آلمان نظارت می کرد. در آن شهر با پروفسور « لامی » بلژیکی استاد دانشگاه لوون آشنا می شود. این دانشمند تمام آثار نویسنده بزرگ کلیسای ما را بنام « مار اپریم » به زبان لاتین ترجمه و با متن اصلی به چاپ رسانده است.

در سال 1903 در سن 64 سالگی به شهر کلن آلمان می رود و در آنجا بدون وقفه به فعالیتش ادامه می دهد. آخرین کتاب پر ارزش او در سال 1910 به نام تجارت هیراقلیدوس تألیف مار نستورس به چاپ می رسد و در اواخر سالهای زندگی خود اقدام به ترجمه انجیلها و تورات می کند که هم اکنون ترجمه انجیلهای او به خط خودش در تهران محفوظ است.

سالهای آخر زندگی پل بجان بین سالهای 1914 الی 1920 بسیار تلخ و دردناک سپری شدند. زیرا او اشکهای فراوانی برای دردها و رنجها و غارت و قتل عام خونین هم کیشان خود می ریخت و علاوه بر آن مطالعه بی وقفه متون قدیمی و تنظیم آنها دید چشمهایش را از او گرفت. سرانجام در تاریخ 9 ژوئن 1920 در سن 82 سالگی در شهر کلن آلمان دار فانی را وداع گفت. جسد او را در آرامگاه وسیعی بخاک سپردند و با گلهای بنفشه که مظهری از زندگی ساده و بی تواضع او بود تزئین کردند.

یکی از مساعی برجسته پل بجان به چاپ رسانیدن کتب کلیسا و قبل از همه کتاب نماز رسمی روحانیون بود که آن را « خودرا » می نامند.

روحش شاد و یادش گرامی باد.

 

فهرست تالیفات

مرحوم پل بجان در حدود 40 سال از عمر خود را وقف خدمت به فرهنگ و ادب آشوری نمود و تالیفات و آثار به چاپ رسیده بوسیله او در حدود چهل مجلد می باشد که مهمترین آنها عبارتند از :

1- کتاب عبادت و دعا به زبان آشوری جدید

2- کتاب آموزش دینی به زبان کلدانی جدید

3- کتاب تاریخ مقدس، خلاصه تورات و انجیل

4- کتاب قرائت به زبان آشوری جدید برای نوآموزان

5- تاریخ شهدا

6- کتاب نماز واجب کشیشها به زبان آرامی در سه جلد

7- داستان حضرت یوسف فرزند یعقوب به زبان آرامی از مار اپریم ( در قرن پنجم می زیسته )
8- تاریخ مار یوالهه پاتریارک کلیسای شرق در قرن سیزدهم به زبان آرامی

9- مجموعه قوانین موضوعه یازده مجمع عمومی کلیسای شرق به زبان آرامی

10 تاریخ جهان از خلقت تا قرن سیزدهم تالیف ابن عبری به زبان آرامی

11- تاریخ شهدا و مقدسین مسیحیت در هفت جلد به زبان آرامی

12- تاریخ کلیسا تالیف مورخ یونانی اوسبیوس قیصریه به زبان آرامی

13- علم الاخلاق تالیف ابن عبری به زبان آرامی

14- کتاب کبوتر در مقررات مربوط به رهبانیت از ابن عبری به زبان آرامی

15- شرع از ابن عبری به زبان آرامی

16- الف : تاریخ صومعه های کلیسای شرق و موسسین آنها از توما مارگه به زبان آرامی

      ب : قصیده های مار نرسس درباره یوسف به زبان آرامی

    ج : مجموعه نوشته های سهدونه نویسنده نامی کلیسای شرق به زبان آرامی

17- منظومه تعلیمات دینی از اسحق سریانی آنتیوخ به زبان آرامی

18- اشعار منتخب مار یعقوب ساروخ در پنج جلد به زبان آرامی

19- کمالات دینی مار اسحق نینوا به زبان آرامی

20- کتاب تجارت هراقلیدس دمشف تالیف نسطوریوس به زبان آرامی

و همچنین آثار ارزنده دیگر ...